Να γιατί τα παιδιά δεν χρειάζονται ψυχολόγο αλλά γονείς

Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας (paidi-efivos.gr)

Πολύ συχνά συναντώ γονείς που μου εξηγούν το “πρόβλημα” που έχουν με το παιδί τους και μου ζητάνε να τους βοηθήσω. Συνήθως την βοήθεια αυτήν την αντιλαμβάνονται ως παρέμβαση στο ίδιο το παιδί, προκειμένου αυτό να καταλάβει και να αλλάξει την ¨προβληματική” συμπεριφορά ή συνήθεια.

Π.χ. ένα παιδί που δυσκολεύεται να προσαρμοστεί στο σχολείο, είναι επιθετικό ή δεν θέλει να διαβάσει, ένα παιδί που δεν θέλει να κοιμηθεί μόνο του αλλά στο κρεβάτι των γονιών του, ένα άλλο που “δεν ακούει λόγια”… κλπ.

Περισσότερα

Ο γάμος σε κρίση

Γράφει ο Ψυχολόγος-Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας

Ζευγάρια σε αδιέξοδο. Σύντροφοι απεγνωσμένοι. Πολύ θυμός. Πολύ απογοήτευση, ακόμη περισσότερη ματαίωση. Έρωτες που φθάρθηκαν, σχέσεις που ξέφτισαν, λόγια που ξεχάστηκαν. Σύντροφοι τρομαγμένοι : Άλλοι απειλούν, άλλοι απολογούνται, άλλοι παρακαλούν. Βλέμματα σκληρά, χαμόγελα παγωμένα, πίκρα και θυμός. Η εικονοποιία της κρίσης. Ένα κάδρο λυπηρό – το αντίθετο της Άνοιξης : χιόνια λασπωμένα στην άκρη του πεζοδρομίου…

Ζευγάρια που έχουν ξεχάσει να αγαπάνε. Έχουνε ξεχάσει πως κάποτε οι δύο σύντροφοι, οι δύο εραστές ενώθηκαν από αγάπη, από επιθυμία ο ένας για τον άλλο. Κανείς δεν τους υποχρέωσε (συνήθως), μόνοι τους το θέλησαν, μόνοι τους το επιδίωξαν, μόνοι τους τα κατάφεραν.

Περισσότερα

Τα “Πρωτάκια”

Γράφει ο Ψυχολόγος – Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας, paidi-efivos.gr

Αναρωτιέμαι ποιός είναι “πιο πολύ” πρωτάκι : το παιδί ή ο γονιός ;

Φυσικά πρωτάκι, πρωτίστως είναι το παιδί! Ηλικιακά, αναπτυξιακά και ψυχολογικά είναι έτοιμο να μπει στην σχολική κοινότητα. Να ξεκινήσει την μαθησιακή διαδικασία. Αυτό σημαίνει ότι είναι στην κατάλληλη ηλικία να προσαρμοστεί και να αντιμετωπίσει την πρόκληση. Αρκεί λοιπόν τα παιδιά να τα εμπιστευτούμε, αρκεί να μην τους φορτώσουμε τις αγωνίες μας, τις αγωνίες και τις προσδοκίες όλου το κόσμου! Αρκεί να μην περιμένουμε από αυτά να μας δώσουν περισσότερα απ’ όσα μπορούν, νωρίτερα από ότι χρειάζεται. Φτάνει να είναι απλώς πρωτάκια (και όχι πρώτα σε όλα…).

Φυσικά και κάποια παιδιά μπορεί να δυσκολευτούν στην προσαρμογή, είτε στο κοινωνικό είτε στο μαθησιακό περιβάλλον του σχολείου. Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Τα παιδιά μπορεί να χρειάζονται τον χρόνο τους (το κάθε παιδί τον δικό του) και είναι πολύ σημαντικό να του το δώσουμε, αντί να το πιέσουμε να τα καταφέρει με κάθε τρόπο (πίεση, φωνές, ιδιαίτερα μαθήματα, ενοχές) και με κάθε κόστος (αίσθημα κατωτερότητας, χαμηλή αυτοεκτίμηση, συναισθήματα θυμού και ενοχών).

Περισσότερα

Οι φανταστικοί φίλοι των μικρών παιδιών – Η ταυτότητα και η σημασία τους

Γράφει ο Γιάννης Ξηντάρας, ψυχολόγος

Η Ελένη, 4 χρόνων, κάθεται στο πάτωμα και παίζει με τις κούκλες της. Τις χτενίζει , τις κουρεύει, τις ντύνει, τις βάζει να κάνουν δουλειές, να πηγαίνουν βόλτα, να συζητάνε, να τσακώνονται.

Ο Μιχάλης, συνομήλικος της περίπου, αντίστοιχα παίζει με τα αυτοκινητάκια του. φτιάχνει ένα ολόκληρο εργοτάξιο. Και οι δύο μαζί ασχολούνται με τα παιχνίδια τους, παίζουν, φωνάζουν, γελάνε, κλαίνε, τσακώνονται…

Εικόνες από μια καθημερινότητα στη ζωή ενός παιδιού ή μιας παρέας παιδιών.

Πιο ‘κεί ένα άλλο παιδί, ο Μάριος, της ίδιας ηλικίας, παίζει κι αυτό αλλά φαίνεται να μιλάει κιόλας σε κάποιον. Όταν το ρωτάμε ”σε ποιόν μιλάς;” μας απαντά με αφοπλιστική απλότητα “στον Χρήστο”. “Ποιόν Χρήστο λές;” εμείς, “στον φίλο μου ..” εκείνος. Είναι ο φανταστικός του φίλος. Ο ”Χρήστος” είναι γέννημα της παιδικής φαντασίας του Μάριου. Συνήθως είναι και αυτός συνομήλικος, έχει πάνω-κάτω τα ίδια ενδιαφέροντα και σίγουρα είναι πολύ βολικός στη συνεννόηση και στην κατανόηση του Μάριου. Τα βρίσκουν μια χαρά..

Περισσότερα

Πιπερόπουλος και Σόμπολος στην Κοζάνη

Ο καθηγητής κ. Γιώργος Πιπερόπουλος, ο δημοσιογράφος και Πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ, κ. Πάνος Σόμπολος, ο Διοικητής Τροχαίας Νομού Κοζάνης, κ. Σπύρος Διόγκαρης και η ψυχολόγος κ. Ιωάννα Ταρατσίδου θα αποτελέσουν το πάνελ ομιλητών που θα συντονίσει ο Στρατηγός (ε.α.) της ΕΛ.ΑΣ. κ. Κώστας Τζέκης, σε ημερίδα με θέμα τα τροχαία ατυχήματα και τίτλο:

«ΤΑ ΚΑΘ΄ΟΔΩΝ… ΠΑΘΗΜΑΤΑ», που οργανώνει η Εταιρεία Οδικής Παιδείας «ΕΓΝΑΤΙΑ» και θα γίνει στο Κοβεντάρειο της Κοζάνης το ερχόμενο Σάββατο, 19 Φεβρουαρίου 2011 στις 18.00 το απόγευμα. Θα ακολουθήσει ανοικτή συζήτηση των ομιλητών με το κοινό. Η είσοδος είναι ελεύθερη.

Περισσότερα

Νευρώσεις: Η περίπτωση «κρίσης πανικού»

Της Νατάσσας Πιπεροπούλου-Κωνσταντάρα,
Διδάκτορος Ψυχολογίας

Οι νευρώσεις  συνιστούν ψυχολογικές διαταραχές με την παρουσία ενός ή ομάδας συμπτωμάτων και αποκόπτουν το άτομο από την πραγματικότητα και του στερούν το «δικαίωμα» να χαίρεται, να απολαμβάνει τη ζωή σε όλες της τις εκφάνσεις σε καθημερινή βάση. Μολονότι έχουν πολύ πιο ήπια μορφή από τις ψυχώσεις οι οποίες συνιστούν καθολική αποκοπή από την πραγματικότητα υπάρχουν κάποιες νευρώσεις, και ανάμεσά τους «η κρίση πανικού», η οποία δημιουργεί στο άτομο πολύ σημαντικά προβλήματα στερώντας του την αυτονομία δράσης και συμπεριφοράς και οδηγώντας το στην αναζήτηση οικείου ή φιλικού προσώπου για να στηριχθεί κατά τη διαχείριση των απρόβλεπτων «επιθέσεων» που το αποδιοργανώνουν υποχρεώνοντας το να κλειστεί στον εαυτό του και το σπίτι του.

Οι νευρώσεις, ως ψυχολογικές διαταραχές, θεωρείται ότι έχουν σε μεγάλο βαθμό ψυχολογική αιτιολογία και περιλαμβάνουν ένα μίγμα άγχους και κατάθλιψης. Έχει υπολογισθεί στατιστικά από τις αρμόδιες εθνικές και διεθνείς στατιστικές υπηρεσίες και από τον Παγκόσμιο οργανισμό Υγείας ότι ένα στους τέσσερες κατοίκους των οικονομικά αναπτυγμένων χωρών θα αντιμετωπίσει κάποια μορφή νευρωτικής διαταραχής στη διάρκεια της ζωής του και θα απαιτηθεί να αναζητήσει την κατάλληλη ψυχολογική ή ψυχιατρική στήριξη. Στατιστικά, με εξαίρεση ίσως την κοινωνική φοβία, τα ποσοστά νευρωτικών διαταραχών είναι μεγαλύτερα στις γυναίκες από ότι στους άνδρες.

Σε κάποια άτομα οι «διαταραχές άγχους» είναι συχνές και μάλιστα δεν περιορίζονται στην παρουσία συγκεκριμένων αντικειμένων ή καταστάσεων. Στην περίπτωση της «κρίσης πανικού» η διάρκεια είναι μερικών λεπτών, τα οποία βιώνονται ως «αιώνες» για το άτομο που ζει την εμπειρία, ενώ η συχνότητα ποικίλλει από άτομο σε άτομο.

Περισσότερα

Ψυχολογική σημασία σειράς γέννησης παιδιών

Της Νατάσσας Πιπεροπούλου – Κωνσταντάρα,
Διδάκτορος Ψυχολογίας

Τα δεδομένα εμπειρικών μελετών και θεωρητικών σχημάτων, μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι έναν αξιόλογο και αξιοπρόσεκτο ρόλο στη διαμόρφωση της ψυχοσύνθεσης και του χαρακτήρα (της ψυχό-κοινωνικό-συναισθηματικής οντότητας) του καθένα και της καθεμίας μας διαδραματίζει η σειρά γέννησής μας στην πατρική οικογένεια δηλαδή είναι σημαντικό το εάν είμαστε πρωτότοκα, δευτερότοκα ή τριτότοκα παιδιά.

Τα δημογραφικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης ελληνικής οικογένειας έχουν αλλάξει σημαντικά στη διάρκεια των τελευταίων  δεκαετιών. Έτσι η κλασική «εκτεταμένη» οικογένεια στην οποία κάποτε συμβίωναν τρεις γενιές, παππούδες-γιαγιάδες, παιδιά και τα παιδιά των παιδιών τους, έχει δώσει πια τη θέση της στη μικρή (την «πυρηνική» οικογένεια) όπου δυο γονείς ζούνε με δυο και πολύ συχνά με το ένα παιδί τους (οι οικογένειες τριών παιδιών…σπανίζουν πια). Το πρωτότοκο παιδί γεννιέται και αντιμετωπίζει μέσα στο σπίτι του ένα κοινωνικό-ψυχολογικό περιβάλλον σημαντικά διαφορετικό από εκείνο που θα αντιμετωπίσει το δευτερότοκο ή το τριτότοκο παιδί. Πρώτο, και για μερικούς ίσως βασικότερο στοιχείο, για το πρωτότοκο παιδί αποτελεί η σχετική απειρία των γονέων του σε θέματα ψυχοκοινωνικών γνώσεων και αγωγής του παιδιού. Έτσι, κάθε διακύμανση στην υγεία του, κάθε φυσιολογικό βήμα στη διαδικασία της εξελικτικής του πορείας αποτελούν για τους γονείς του πρωτότοκου παιδιού σημαντικά γεγονότα πρόκλησης χαράς, συγκίνησης, φόβου, αγωνίας και κάθε ψυχοσυναισθηματικού προβληματισμού.

Ιδιαίτερα προβλήματα δημιουργεί στα νέα ζευγάρια και τα παιδιά τους η έλλειψη στο άμεσο περιβάλλον παππούδων και γιαγιάδων που θα μπορούσαν να μετριάσουν την απειρία των νεοφώτιστων γονιών. Επιπρόσθετα, τα πρωτότοκα παιδιά πιέζονται να επιτύχουν «πρωτιές» σε κάθε συμπεριφορά τους, σε κάθε αντικειμενική εκδήλωση της διανοητικής αλλά και της φυσιολογικής ωρίμανσης τους (π.χ. την ικανότητα να μιλήσουν, να περπατήσουν, να συναναστραφούν επιτυχώς με άλλα παιδιά). Οι σύγχρονες συνθήκες ζωής αναγκάζουν τα πρωτότοκα παιδιά να μεταβληθούν και σε «προστάτες του ή των μικρότερων αδερφών τους», δηλαδή σε baby-sitter, καθώς καλούνται να φροντίσουν το μικρότερο αδερφάκι την ώρα που και τα ίδια διανύουν την παιδική ηλικία.

Συνοψίζοντας μερικά από τα τεκμηριωμένα πορίσματα ερευνητικών προσπαθειών μπορούμε να πούμε τα ακόλουθα:

1. Τα πρωτότοκα παιδιά παρουσιάζουν σημαντικά ανεπτυγμένο το συναίσθημα της ανάγκης για επιτυχία και οι δομές της προσωπικότητάς τους περιέχουν πολλές αξίες και χαρακτηριστικά που φαίνεται να είναι αποδεκτά από τους γονείς και άλλα «ώριμα στη ηλικία» πρόσωπα του περιβάλλοντος στο οποίο ζούνε και δραστηριοποιούνται.

2. Τα πρωτότοκα παιδιά έχουν την τάση να «ταυτίζονται» με τους μεγαλύτερους σε ηλικία, καθώς μέσα στην οικογένεια ή στον κύκλο των συγγενών τα πρόσωπα που τους παρέχουν πρότυπα προς μίμηση, είναι οι γονείς ή κάποιοι μεγαλύτεροι θείοι και θείες, και έτσι αργότερα στη ζωή τους τα παιδιά αυτά επιδιώκουν και συνάπτουν φιλίες και συναναστρέφονται άτομα μεγαλύτερης από αυτά ηλικίας.

3. Καθώς ο ερχομός του δεύτερου παιδιού ανατρέπει τις ψυχοσυναισθηματικές ισορροπίες στο οικογενειακό περιβάλλον, το πρωτότοκο παιδί βιώνει εμπειρικά το άγχος της απώλειας της «αποκλειστικότητας της γονεϊκής αγάπης», αποκτά την τάση για υπερευαισθησία και δημιουργεί μέσα του κάποια ελάχιστα (συχνά καθοριστικά) στοιχεία ψυχικού τραύματος, έχοντας χάσει τη θέση του ως επίκεντρο ενδιαφέροντος των γονέων και όλων των άλλων συγγενών.

4. Συχνά η αντίδραση του πρωτότοκου παιδιού στο δευτερότοκο «εισβολέα που κλέβει την κεντρική θέση» εμπεριέχει και στοιχεία μιας δυνατής ζήλιας και θυμού και έτσι ξεκινά ένα ψυχοσυναισθηματικό υπόστρωμα για μελλοντική δημιουργία συναισθημάτων ενοχής απέναντι σε πολλά και διάφορα πρόσωπα και καταστάσεις.

5. Τα στατιστικά στοιχεία από ψυχολογικές μελέτες, δείχνουν ότι τα πρωτότοκα παιδιά παρουσιάζονται με υψηλά ποσοστά επιτυχίας στις Τέχνες και τα Γράμματα, όπως και στην πολιτική, και με λιγότερη συχνότητα στο εμπόριο.

6. Σε θέματα όμως, ψυχοσυναισθηματικού περιεχομένου, τα πρωτότοκα παιδιά τείνουν να υστερούν σε σύγκριση με τα δευτερότοκα ή τα τριτότοκα καθώς σε γενικές γραμμές, η προσωπικότητά τους περιέχει λιγότερα στοιχεία επιθετικότητας, έχουν υψηλή ροπή προς δημιουργία πολλών συναισθημάτων ενοχής και στις πολιτικές τους τοποθετήσεις είναι συνήθως συντηρητικά άτομα.

Τα δευτερότοκα και τριτότοκα παιδιά παρουσιάζουν ικανότητες σε θέματα ανταγωνιστικότητας, διακρίνονται για επαναστατικό χαρακτήρα και ριζοσπαστικές τοποθετήσεις, επιδίδονται με υψηλή συχνότητα στα σπορ και έχουν έντονη κοινωνική δραστηριότητα και μειωμένες, σε σύγκριση με τα πρωτότοκα, ψυχοσυναισθηματικές διακυμάνσεις και προβληματισμούς. Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της προσωπικότητας και του χαρακτήρα των παιδιών μας, δεν διαδραματίζει απλά και μόνο η σειρά γέννησής του αλλά και το φύλο των άλλων αδερφών τους, όπως επίσης και το χρονικό διάστημα που παρεμβάλλεται ανάμεσα στο πρώτο και τα επόμενα παιδιά. Μέσα στα πλαίσια αυτής της θεώρησης, ανακαλύπτουμε ότι τα παιδιά που έχουν έναν ακόμη αδερφό διακρίνονται από έντονα χαρακτηριστικά «ανδροκρατίας», σε σύγκριση με τα παιδιά που έχουν μια ακόμη αδερφή.

ΟΙ σώφρονες και ψυχοσυναισθηματικά ισορροπημένοι γονείς χρειάζεται να διαχειρισθούν λειτουργικά την επίδραση που ασκεί στον ψυχικό κόσμο κάθε παιδιού το τυχαίο γεγονός της χρονικής άφιξής του στην οικογένεια. Οι άνθρωποι μοιάζουμε σε πολλά αλλά και διαφέρουμε σε τόσα, ώστε ο καθένας και η καθεμιά μας να αποτελεί μια…ανεπανάληπτη οντότητα.

Περισσότερα

Το θέμα της προσαρμογής

Της Νατάσσας Πιπεροπούλου – Κωνσταντάρα,
Διδάκτορος Ψυχολογίας

Συχνά γνωστοί και φίλοι με ρωτούν «ακούμε σε συζητήσεις αναφορές σε άτομα που δείχνουν ότι είναι καλά προσαρμοσμένα και άλλα που μάλλον παρουσιάζουν στοιχεία στη συμπεριφορά τους που επιβεβαιώνει ότι μάλλον είναι απροσάρμοστα…Τί  σημαίνει η έννοια της προσαρμογής και πόσο σημαντικό είναι να είμαστε προσαρμοσμένοι;»

Η προσαρμογή έχει δύο θεμελιακές όψεις. Η μια θεώρει το άτομο υπεύθυνο για τη συμπεριφορά του σε όλα τα επίπεδα των σχέσεων του σε όλη του τη ζωή και τοποθετεί την έμφαση στην ικανότητα του άτομου να καταστρώσει και να ακολουθήσει τη δικιά του πορεία στον χώρο και τον χρόνο ο άνθρωπος δηλαδή, θεωρείται «κυρίαρχος της μοίρας του…» Η άλλη άποψη διατείνεται ότι οι επιλογές προσαρμογής που κάνει το άτομο, οι πεποιθήσεις, τα πιστεύω, αλλά και η γενικότερη συμπεριφορά του κάθε ατόμου καθορίζονται από προγενέστερα βιώματα και εμπειρίες αλλά και από τα δεδομένα της δυναμικής αντιπαράθεσης με τα δεδομένα του ψυχοκοινωνικού του περιβάλλοντος.

Στη σύγχρονη ψυχοκοινωνική θεωρία είναι ευρύτατα αποδεκτό ότι «η προσαρμογή είναι μια δυναμική εξελικτική πορεία προς την ωρίμανση και την ολοκλήρωση που ξεκινά  εξ απαλών ονύχων».

Γνωρίζουμε σχεδόν όλοι, και ιδιαίτερα όσες και όσοι έχουμε μικρά παιδιά ότι το μικρό παιδί είναι ένα πολύ εγωκεντρικό πλάσμα. Από την προσχολική του κιόλας ηλικία και από το δεδομένο προσχολικό περιβάλλον διαμορφώνει στάσεις και πεποιθήσεις που θα αποτελέσουν σημαντικά στοιχεία του συναισθηματικού ρεπερτορίου του αυριανού άνδρα ή της γυναίκας. Εφόσον οι νηπιαγωγοί και  οι δάσκαλοι λειτουργήσουν ορθά κάθε παιδί θα μπορέσει να προσαρμόσει στις αντικειμενικές απαιτήσεις του περιβάλλοντος του και να αρχίσει να συναλλάσσεται με αλλά παιδιά σωστά και παραγωγικά.

Εδώ, όμως, πρέπει να τονισθεί και να αναφερθεί ότι το κάθε παιδί φέρνει μαζί του και τα προγενέστερα βιώματα της προσχολικής του ηλικίας. Έτσι, κάποια παιδιά θα επιδείξουν υπερβολική συστολή και φόβο απέναντι σε αλλά παιδιά, ενώ αλλά παιδιά θα δείξουν εξουσιαστικές τάσεις απέναντι σε συμμαθητές και συμμαθήτριες. Το ντροπαλό και συνεσταλμένο παιδί χρειάζεται ενθάρρυνση  να συμμετέχει ενεργά και να αντλεί ικανοποίηση από τη συμμέτοχη στην ομάδα, ενώ το επιθετικό παιδί χρειάζεται να μετριάσει την ανταγωνιστικότητα και την κατακτητική του διάθεση και να μάθει να μοιράζεται και να ικανοποιείται από την ισοτιμία του ρόλου του.

Στην διάρκεια της εφηβείας, σε αυτό το «κρίσιμο σταυροδρόμι της ζωής» τα πράγματα αλλάζουν. Ο έφηβος, που διδάχτηκε την άρνηση από τους γονείς του μετουσιώνεται στον σύντροφο και συνεργάτη της καθημερινής ρουτίνας που διακατέχεται από συναισθήματα καχυποψίας, υπεροψίας και γίνεται καταπιεστικός στα αλλά μελή της δικής του οικογένειας την ίδια στιγμή που κατηγορεί τους πάντες και τα πάντα ότι είναι άδικοι μαζί του και προσπαθούν να του επιβληθούν…

Αντίθετα ο έφηβος που έμαθε από τους γονείς του να είναι εξαρτημένο άτομο στην εξελικτική του πορεία προς τις ώριμες ηλικίες μετουσιώνεται σε παθητικό, εξαρτημένο άνδρα η γυναίκα που δεν παίρνει καμία απόφαση μόνος του, μόνιμα συμβουλεύεται τους άλλους για κάθε του κίνηση ή υποκύπτει σε κάθε πίεση που του ασκούν οι γύρω του…

Άτομα μέσης ηλικίας, που έχουν επιτύχει το ποθητό, δηλαδή είναι άτομα καλά προσαρμοσμένα, είναι εκείνα που ηγούνται κοινών προσπαθειών στα Γράμματα, τις Τέχνες και το Εμπόριο και ίσως έπρεπε να δραστηριοποιηθούν και στον Πολιτικό στίβο…

Ένα καλά προσαρμοσμένο άτομο έχει την ικανότητα να επηρεάζει αλλά άτομα γύρω του  και μπορεί να τα οδηγεί προς συγκεκριμένους στόχους και κατευθύνσεις ακριβώς επειδή εμπνέει εμπιστοσύνη  και σιγουριά και μαζί εκείνη την μοναδική ζεστασιά την οποία όλοι γνωρίζουμε και αναγνωρίζουμε εμπειρικά σε μερικά άτομα αλλά δεν κατορθώνουμε να την περιγράψουμε με λέξεις.

Περισσότερα

Ανακοίνωση ΚΕ.Σ.Υ.Π.ΑN.

Το “Κέντρο Συμβουλευτικής Υποστήριξης & Προσωπικής Ανάπτυξης (ΚΕΣΥΠΑN)”, παράλληλα με τη συμβουλευτική υποστήριξη σε άτομα, οικογένειες και ζευγάρια, οργανώνει σε συνεργασία με την “Εταιρία Συστημικής Θεραπείας & Παρέμβασης σε Άτομα, Οικογένειες & Ευρύτερα Συστήματα (ΕΣΥΘΕΠΑΣ)”, στα Ιωάννινα, Πρόγραμμα Εκπαίδευσης στη Συστημική Ψυχοθεραπεία με δύο κατευθύνσεις:

α. Συστημικού Συμβούλου (2 έτη), το οποίο απευθύνεται σε στελέχη ψυχικής υγείας (Ψυχιάτρους, Ψυχολόγους, Κοινωνικούς Λειτουργούς, ψυχιατρικούς νοσηλευτές και αποφοίτους ΦΠΨ με κατεύθυνση Ψυχολογίας) αλλά και σε άλλες επαγγελματικές κατηγορίες (εκπαιδευτικοί, νοσηλευτές, επαγγελματίες υγείας και κοινωνικής πρόνοιας, γιατροί, δικηγόροι, υπάλληλοι, στελέχη επιχειρήσεων, κλπ).

β. Συστημικού Οικογενειακού Θεραπευτή (4 έτη – ακολουθεί μετά από τα 2 έτη κατάρτισης Συστημικού Συμβούλου), το οποίο απευθύνεται μόνο σε στελέχη ψυχικής υγείας  και αποφοίτους ΦΠΨ με κατεύθυνση Ψυχολογίας.

Έναρξη μαθημάτων: Οκτώβριος 2010 – Διεύθυνση: Ελένης Ζωγράφου 1 & Δωδώνης 14, Ιωάννινα, Τηλ.: 26510.70434 & 6939 335602 – Ε-mail: [email protected] & www.sosyti.gr

Περισσότερα

Το “γιατί” στην αυτοκτονία

Του Καθηγητή ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΙΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ

Την αφορμή για τη σημερινή μου blog-άποψη μου την δίνει η πρωτοσέλιδη αναφορά στην σημερινή ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ που αφορά στον διαπιστωμένο διπλασιασμό των αυτοκτονιών στην Ελλάδα δεδομένης και της δραματικής αύξησης των οικονομικών προβλημάτων που οδηγούν στην καταστροφή αμέτρητους Έλληνες και Ελληνίδες επιχειρηματίες.

Ο θάνατος βρίσκεται αναμφίβολα στο τραγικότερο σημείο στο ευρύ φάσμα των ανθρώπινων συναισθημάτων. Ο θάνατος, όμως, από αυτοκτονία – πέρα από την εγγενή τραγικότητά του εμπεριέχει και τα καταθλιπτικά στοιχεία που δημιουργούν οι υποκειμενικές ενοχές συγγενών και φίλων για την αδυναμία τους και να προβλέψουν και να αποτρέψουν το γεγονός! Επιπρόσθετα στην ευρύτερη κοινή γνώμη γεννάται και το φαινομενικά απλό, αλλά και φοβερά δύσκολο να απαντηθεί, μονολεκτικό ερώτημα του “γιατί”.

Στην εποχή μας τα άτομα που αυτοκτονούν δεν το κάνουν μόνο για τους κλασικά γνωστούς λόγους της ερωτικής απογοήτευσης ή της  οικονομικής καταστροφής (στο σημείο αυτό θα πρέπει να υπογραμμισθεί με έμφαση το γεγονός ότι καθώς βουλιάζουμε στην οικονομική δυσπραγία και ύφεση φοβάμαι ότι θα βιώσουμε και στη χώρα και διεθνώς μεγάλη αύξηση στα κρούσματα αυτό-αναίρεσης) αλλά επειδή αδυνατούν να προσαρμοσθούν στις απαιτήσεις της στρατιωτικής ζωής ή επειδή  απέτυχαν στις Πανελλήνιες Εξετάσεις………

Μέσα στα πλαίσια του παρόντος προβληματισμού – ακριβώς επειδή η προσπάθεια απαιτεί ιδιαίτερη φροντίδα και ευαισθησία στην προσέγγισή της για να αποφευχθούν τυχόν παρερμηνείες – χρειάζεται να επισημάνω εμφαντικά ότι το άτομο που αποπειράται να αυτοκτονήσει, άσχετα εάν το κατορθώνει ή όχι σε τελική ανάλυση, πιστεύει ότι βρίσκεται αντιμέτωπο με δύο μόνο επιλογές – δηλαδή να συνεχίσει την υπαρξιακή του πορεία όπως έχει, ή να την αναστείλει τελεσίδικα. Ο αυτόχειρας πριν πραγματοποιήσει την τελική επιλογή του δίνει πολλά μηνύματα, προειδοποιεί τους γύρω του αναφορικά με τον περιορισμό των επιλογών του σε ότι αφορά την επικείμενη πράξη του.

Δυστυχώς, μέσα στην πολύβουη, αγχωτική, καθημερινή μας ζωή οι πιο πολλοί από εμάς – γονείς, συγγενείς και φίλοι – ή αδυνατούμε να συλλάβουμε “τις κραυγές απόγνωσης του ατόμου” ή όταν τις συλλαμβάνουμε τις εκτιμούμε περισσότερο ως “κενές απειλές” ή ακόμη ως “παρατραβηγμένους θεατρινισμούς”

Σε γενικές γραμμές, γιατί η κάθε περίπτωση είναι αυτοτελής, μπορούμε να προσδιορίσουμε τα ακόλουθα ως ερμηνευτικά ψυχοκοινωνικά στοιχεία:

1] Χρόνια επώδυνη μοναξιά και νευρωσική κατάθλιψη ή μελαγχολία. Το άτομο χωρίς βοήθεια από τον ειδικευμένο ψυχολόγο ή χωρίς φαρμακευτική αγωγή που θα του προσφέρει ο νευρολόγος-ψυχίατρος  [ σε συνδυασμό πάντοτε με την ψυχοθεραπευτική υποστήριξη ] δεν  βλέπει πλέον τον λόγο να δώσει συνέχεια στην άδεια του  υπαρξιακή οντότητα.

2] Το άτομο διακατέχεται από υποκειμενικό, ακατανίκητο συναίσθημα “ντροπής” ή και από υπερβολικό “φόβο” ότι θα τιμωρηθεί επειδή απέτυχε σε κάποιες σημαντικές του επιδιώξεις ή σε κάποιους στόχους που είχε θέσει.

3] Υπάρχουν έντονα συναισθήματα “ενοχών” για πράξεις που το άτομο ποτέ δεν εκμυστηρεύθηκε σε οικείους του ή σε κάποιον φίλο του, σε κάποιον ιερέα ή σε κάποιον ψυχολόγο, ψυχοθεραπευτή.

4] Το άτομο διακατέχεται από την αδήριτη ανάγκη της φυγής από ένα περιβάλλον που αντιλαμβάνεται ως καταπιεστικό, ή από πρόσωπα που καθημερινά το πληγώνουν και έτσι η  πραγματικά οδυνηρή “φυγή με την αυτοκτονία” αποτελεί  πράξη επιβολής συναισθηματικής “τιμωρίας” σε κάποιον  ή κάποιους από τους οποίους το άτομο θέλει να…ξεφύγει!

Είναι καθιερωμένες από τον Ιανουάριο του 2003 σε 24ωρη βάση οι γραμμές SOS στις Ένοπλες Δυνάμεις μας και τα άτομα που απασχολούνται εκεί έχουν επιτελέσει εκπληκτικά χρήσιμο έργο – και αυτό παρά το γεγονός ότι στο μεταξύ χρονικό διάστημα κάποια παιδιά πραγματοποίησαν την κακή-μεγάλη απόφαση της αυτοαναίρεσης.

Θεωρώ απαραίτητο να δημιουργηθούν ΑΜΕΣΑ, με δεδομένες τις οικονομικές δυσκολίες που ήδη αντιμετωπίζουν και θα αντιμετωπίσουν σύντομα όχι μόνο επιχειρηματίες αλλά και μεμονωμένα άτομα και οικογένειες που θα στερηθούν εισοδήματα ή θα βρεθούν στις ουρές των ανέργων, και στις μεγαλουπόλεις μας ειδικοί συμβουλευτικοί σταθμοί βοήθειας για περιπτώσεις ψυχολογικών κρίσεων (οι γνωστές στο εξωτερικό ως SOS ή crisis lines ή και hot lines) που να λειτουργούν σε 24ωρη βάση παρέχοντας στον ή στην πιθανή αυτόχειρα την έγκαιρη κάλυψη των έντονων στιγμιαίων συναισθηματικών του αναγκών ή των ψυχικών του κρίσεων με ανθρωπιά αλλά και με επιστημονική αρτιότητα ώστε να αποτραπεί το μοιραίο.

Επιπρόσθετα είναι απαραίτητο οι γονείς, οι συγγενείς και οι φίλοι να ζητήσουν  άμεσα τη βοήθεια του οικογενειακού τους γιατρού ή κάποιου ειδικού μόλις γίνουν αντιληπτά τα πρώτα σημάδια ή αμέσως μετά την πρώτη “ανεπιτυχή απόπειρα”. Η μέχρι σήμερα προσφερόμενη νοσοκομειακή βοήθεια δεν εξαντλεί το πλήρες, το απαιτούμενο φάσμα ψυχοκοινωνικής αρωγής στο άτομο και τα μέλη της οικογενείας του.

Επαναλαμβάνω, έστω και εάν γίνω κουραστικός, ότι το κάθε άτομο πολύ πριν την τελική του πράξη δίνει σημαντικά σήματα “έκκλησης για βοήθεια”…Εάν τα πάρουμε στα σοβαρά και τα δούμε με αγάπη και κατανόηση οπωσδήποτε θα προλάβουμε την μετέπειτα ανείπωτη ψυχική οδύνη των συγγενών και φίλων του κάθε αυτόχειρα που κλείνει βίαια την “παρένθεση της εφήμερης προσωπικής του ύπαρξης”…

Περισσότερα

Φροντιστές Ασθενών με νόσο Alzheimer

Της  Dr Νατάσσας Πιπεροπούλου, Ψυχολόγου

Τα δημογραφικά δεδομένα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Ιαπωνία αποκαλύπτουν ότι οι πληθυσμοί γερνούν και μαζί τους αυξάνουν τα κρούσματα νευροψυχολογικών εκφυλιστικών ασθενειών καθότι, όπως σοφά το περιέγραφαν οι αρχαίοι μας πρόγονοί «…το γήρας ου γαρ έρχεται μόνο».”

Ανάμεσα στις δυσκολότερες περιπτώσεις νευροψυχολογικών παθήσεων συγκαταλέγεται και η ασθένεια Alzheimer από την οποία υπολογίζεται ότι πάσχουν περισσότερα από 26 εκατομμύρια άτομα σε παγκόσμιο επίπεδο και ο αριθμός τους θα πλησιάσει τα 110 εκατομμύρια μέχρι το 2050.

Πρόκειται για μια καθολική απώλεια διανοητικών και γνωστικών ικανοτήτων που περιέχονται στις έννοιες της απραξίας, αφασίας και αγνωσίας όπου το άτομο υφίσταται δραματική απώλεια μνήμης, ανικανότητας λύσης ακόμη και των πιο απλών καθημερινών προβλημάτων, απώλειας μυοσκελετικών δεξιοτήτων, και απώλειας της προσωπικής ταυτότητας.

Οι ψυχικές αντοχές που απαιτούνται από τα μέλη οικογενειών ατόμων που πάσχουν από Alzheimer συχνά αγγίζουν τα όρια του υπεράνθρωπου.

Σύμφωνα με τα δεδομένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ΗΠΑ και Καναδά οι οικογένειες συντηρούν τα άτομο στους κόλπους τους για ένα χρονικό διάστημα περίπου 5-7 ετών πριν τα παραδώσουν σε ειδικούς οίκους ευγηρίας. Έχει διαπιστωθεί από σχετικές έρευνες ότι οι οικογένειες (και εδώ μιλάμε κυρίαρχα για γυναίκες, συζύγους ή θυγατέρες) ξοδεύουν περίπου 60 ώρες την εβδομάδα στη φροντίδα του ασθενούς.

Αρχικά η οικογένεια αναλαμβάνει τη διαχείριση οικονομικών και την παροχή των χορηγουμένων φαρμάκων σε τακτά χρονικά διαστήματα και στη συνέχεια καθώς η προσωπικότητα του ατόμου εκφυλίζεται τα συγγενικά πρόσωπα αναλαμβάνουν την υποστήριξη σε απλές καθημερινές πράξεις ρουτίνας, όπως το πλύσιμο, το ντύσιμο, τη διατροφή του ασθενούς καθώς και την επιτήρηση του ασθενούς που δεν διαθέτει ορθά κριτήρια αντιμετώπισης επικίνδυνων καταστάσεων.

Προβλήματα ευερεθιστικότητας, αίσθησης απόγνωσης και κατάθλιψης παρουσιάζονται αρχικά και στη συνέχεια ενώ το άτομο έχει την εξωτερική εμφάνιση ενός καθόλα υγιούς ηλικιωμένου παράλληλα έχει την ραγδαία αυξανόμενη απώλεια επαφής με το περιβάλλον και διάλυσης του πυρήνα των δομών της προσωπικότητας τα συγγενικά πρόσωπα διέρχονται το ψυχοσυναισθηματικό στάδιο που χαρακτηρίζεται ως «θρήνος εν ζωή» για ένα πρόσωπο που βρίσκεται ανάμεσά μας αλλά ουσιαστικά ΔΕΝ υπάρχει!

Η προσφορά υποστήριξης σε έναν ασθενή της νόσου Alzheimer ξεκινά ως επίδειξη εκούσιας αγάπης και  αφοσίωσης που αφορά προσφορά «εργασίας εθελοντικού τύπου» και καταλήγει σε καθημερινή απασχόληση σε δύο βάρδιες επί 7 ημέρες την εβδομάδα και 365 μέρες τον χρόνο. Οι απαιτήσεις αγγίζουν, λοιπόν, υπερανθρώπινα επίπεδα.

Ψυχολογικά το άτομο που φροντίζει τον ασθενή αντιμετωπίζει τόσο υποκειμενικά όσο και αντικειμενικά συγκεκριμένο φορτίο καθώς πέρα από την ψυχοσυναισθηματική φόρτιση και αφαίμαξη που συνοδεύονται από το δεδομένο της «πορείας χωρίς ελπίδα για βελτίωση» υπάρχουν και οι εξελικτικές απαιτήσεις για περισσότερο χρόνο, αλλαγή στο καθημερινό πρόγραμμα αλλά και την καριέρα.

Ερευνητικά δεδομένα έχουν εντοπίσει φυσική κόπωση όπως και παρουσία διάχυτου άγχους και στρες στα μέλη της οικογένειας του ασθενούς, αλλά και εκδήλωση μιας σειράς νευρωτικών συμπτωμάτων όπως αϋπνίες, ημικρανίες, ευερεθιστικότητα και στοιχεία κατάθλιψης σε ποσοστά που φτάνουν έως και το 50%.

Η αλλαγή της καθημερινής ρουτίνας των μελών της οικογένειας επιφέρει και τη σχετική οικονομική επιβάρυνση που φτάνει μέχρι και απώλεια του μισού ετήσιου εισοδήματος της οικογένειας του ασθενούς καθώς πέραν του ίδιου τουλάχιστον ένα μέλος της οικογένειας παραιτείται από την εργασία του για να προσφέρει συνεχή φροντίδα και επιτήρηση!

Οι φόβοι των μελών της οικογένειας επικεντρώνονται κυρίαρχα στην πιθανότητα το άτομο να αυτοτραυματισθεί ή και να χάσει τη ζωή του, ή να προξενήσει πυρκαγιά και άλλες καταστροφές σε έπιπλα ή στο σπίτι καθώς ΔΕΝ μπορεί να συνειδητοποιήσει την επικινδυνότητα των πράξεών του και να ελέγξει τη συμπεριφορά του. Επιπρόσθετα σε πολλές οικογένειες παρατηρείται και ψυχοκοινωνική επιβάρυνση καθώς το άτομο δημιουργεί αισθήματα «ντροπής» στα μέλη της οικογένειάς του εξαιτίας της  ανεξέλεγκτης συμπεριφοράς του.

Το άτομο που φροντίζει τον ασθενή παρουσιάζει επιπτώσεις όχι μόνο στην ψυχική του υγεία και τον συναισθηματικό του κόσμο αλλά και στη φυσική του υγεία καθώς έχουν εντοπισθεί αρνητικές επιπτώσεις ακόμη και στο ανοσοποιητικό τους σύστημα με αποτέλεσμα την παρουσία αυξημένων περιστατικών παθήσεων του αναπνευστικού συστήματος, υπερτασικές κρίσεις και επιβράδυνση αποκατάστασης των τραυμάτων τους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι για το πρόσωπο που φροντίζει τον ασθενή και την οικογένειά του τα ψυχοσωματικά συμπτώματα και οι αρνητικές επιπτώσεις συνεχίζουν να υπάρχουν ακόμη και μέχρι 4 χρόνια από την ημέρα του θανάτου του ασθενούς.

Παρακάτω παρουσιάζονται μερικά αξιοσημείωτα ευρήματα που προέκυψαν από πρόσφατες έρευνες και συγκεκριμένα:

1/ Όταν το πρόσωπο που φροντίζει τον ασθενή έχει ισχυρό ψυχοσυναισθηματικό πλέγμα υποστήριξης από τα υπόλοιπα πρόσωπα της οικογένειας τότε χαμηλώνουν τα ποσοστά ψυχοσυναισθηματικής επιβάρυνσης και αντί για κατάθλιψη οι φροντιστές αντλούν και εκδηλώνουν συναισθήματα ικανοποίησης από την προσφορά τους!

2/ Όταν η Εκκλησία έρχεται αρωγός και η γειτονιά δείχνει κατανόηση και συμπάθεια για το πρόσωπο που πάσχει και την οικογένειά του τα θετικά συναισθήματα δυναμώνουν στους φροντιστές.

3/ Όταν η σύζυγος που φροντίζει τον ασθενή δείξει έντονα σημάδια κόπωσης και “παραιτηθεί” από τα καθήκοντά της (η εκδήλωση κατάθλιψης αποτελεί μία μορφή ακούσιας παραίτησης) τότε κατά κανόνα τον ρόλο του φροντιστή αναλαμβάνει η θυγατέρα εφόσον υπάρχει στην οικογένεια του ασθενούς.

Στις σύγχρονες κοινωνίες με τα δεδομένα επιδημιολογικά και  δημογραφικά στοιχεία οι ανάγκες για φροντιστές για άτομα με εκφυλιστικές νευροψυχικές ασθένειες θα γίνεται ολοένα και πιο επιτακτικές. Οι φροντιστές για να μπορέσουν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά θα πρέπει να στηριχθούν από μία σειρά συγκεκριμένων δραστηριοτήτων και προσπαθειών μερικές από τις οποίες ακολουθούν:

1/ Επιμόρφωση της κοινής γνώμης για ασθένειες όπως η Alzheimer

2/ κατάλογος πρακτικών υποδείξεων για κατανόηση  συμπτωμάτων της ασθένειας και της συμπεριφοράς του ασθενούς και πρακτικές υποδείξεις φροντίδας

3/ Υποστήριξη της δομής της οικογένειας για τη διατήρηση του οικογενειακού ιστού

4/ Δημιουργία έξω-οικογενειακών ιστών παροχής φροντίδας και υποστήριξης φροντιστών

5/ Παροχή δυνατοτήτων για την έκφραση και εκτόνωση ψυχοσυναισθηματικών φορτίσεων που συσσωρεύονται στον ψυχικό κόσμο του φροντιστή ( ομαδική θεραπεία και στήριξη )

6/ Συνεχής επιμόρφωση φροντιστών με νέα ευρήματα των επιστημών υγείας και ψυχολογία και νέους τρόπους διαχείρισης του ασθενούς

7/ Ψυχοθεραπευτική υποστήριξη για διαχείριση στρες, κατάθλιψης, υποστήριξης του εγώ και εκμάθησης τρόπων χαλάρωσης για φροντιστές

8/ Εξοικείωση της κοινής γνώμης με τη λειτουργία ειδικών ιδρυμάτων παροχής φροντίδας για ασθενείς έτσι ώστε να μειώνεται το επίπεδο παθογένειας που προέρχεται από τα αισθήματα ενοχής μελών οικογενειών που ενώ φτάνουν στο έσχατο σημείο αντοχής για φροντίδα του ασθενούς στο σπίτι ΑΔΥΝΑΤΟΥΝ να παραδώσουν το αγαπημένο τους πρόσωπο σε ιδρυματική φροντίδα….

Ο δρόμος είναι πράγματι μακρύς στην αποτελεσματική και συστηματική αντιμετώπιση του ασθενούς Alzheimer και τα δεδομένα ενός διάτρητου ψυχοκοινωνικού ιστού με μειωμένο το συναίσθημα της κοινωνικής αλληλεγγύης  απαιτούν την άμεση δραστηριοποίηση πολιτών, φορέων και Κρατικών υπηρεσιών προς τη σωστή κατεύθυνση…

Περισσότερα