Νευρώσεις: Η περίπτωση «κρίσης πανικού»

Της Νατάσσας Πιπεροπούλου-Κωνσταντάρα,
Διδάκτορος Ψυχολογίας

Οι νευρώσεις  συνιστούν ψυχολογικές διαταραχές με την παρουσία ενός ή ομάδας συμπτωμάτων και αποκόπτουν το άτομο από την πραγματικότητα και του στερούν το «δικαίωμα» να χαίρεται, να απολαμβάνει τη ζωή σε όλες της τις εκφάνσεις σε καθημερινή βάση. Μολονότι έχουν πολύ πιο ήπια μορφή από τις ψυχώσεις οι οποίες συνιστούν καθολική αποκοπή από την πραγματικότητα υπάρχουν κάποιες νευρώσεις, και ανάμεσά τους «η κρίση πανικού», η οποία δημιουργεί στο άτομο πολύ σημαντικά προβλήματα στερώντας του την αυτονομία δράσης και συμπεριφοράς και οδηγώντας το στην αναζήτηση οικείου ή φιλικού προσώπου για να στηριχθεί κατά τη διαχείριση των απρόβλεπτων «επιθέσεων» που το αποδιοργανώνουν υποχρεώνοντας το να κλειστεί στον εαυτό του και το σπίτι του.

Οι νευρώσεις, ως ψυχολογικές διαταραχές, θεωρείται ότι έχουν σε μεγάλο βαθμό ψυχολογική αιτιολογία και περιλαμβάνουν ένα μίγμα άγχους και κατάθλιψης. Έχει υπολογισθεί στατιστικά από τις αρμόδιες εθνικές και διεθνείς στατιστικές υπηρεσίες και από τον Παγκόσμιο οργανισμό Υγείας ότι ένα στους τέσσερες κατοίκους των οικονομικά αναπτυγμένων χωρών θα αντιμετωπίσει κάποια μορφή νευρωτικής διαταραχής στη διάρκεια της ζωής του και θα απαιτηθεί να αναζητήσει την κατάλληλη ψυχολογική ή ψυχιατρική στήριξη. Στατιστικά, με εξαίρεση ίσως την κοινωνική φοβία, τα ποσοστά νευρωτικών διαταραχών είναι μεγαλύτερα στις γυναίκες από ότι στους άνδρες.

Σε κάποια άτομα οι «διαταραχές άγχους» είναι συχνές και μάλιστα δεν περιορίζονται στην παρουσία συγκεκριμένων αντικειμένων ή καταστάσεων. Στην περίπτωση της «κρίσης πανικού» η διάρκεια είναι μερικών λεπτών, τα οποία βιώνονται ως «αιώνες» για το άτομο που ζει την εμπειρία, ενώ η συχνότητα ποικίλλει από άτομο σε άτομο.

Περισσότερα

Δείξε μου το δωμάτιό σου…

Της Νατάσσας Πιπεροπούλου-Κωνσταντάρα,
διδάκτορος Ψυχολογίας

Η διαμάχη ανάμεσα στους ειδικούς για το ρόλο που παίζουν η κληρονομικότητα και το περιβάλλον στην τελική μορφοποίηση της προσωπικότητάς μας είναι πανάρχαια.  Σε ότι αφορά την κληρονομικότητα, οι νέοι που διάλεξαν να αγαπηθούν και να φέρουν στον κόσμο ένα ή δύο παιδιά έχουν ελάχιστες έως μηδενικές επιλογές και τρόπους παρέμβασης στα δεδομένα της Φύσης. Αυτή η διαπίστωση ισχύει μέχρι σήμερα, αλλά με τις αλματώδεις εξελίξεις στην γενετική εφόσον δεν υπάρξουν αυστηροί ηθικοί έλεγχοι μπορεί τα δεδομένα να…αλλάξουν!

Με το περιβάλλον τα πράγματα είναι διαφορετικά καθώς μπορεί να “παίξουμε “ με κάποιες παρεμβάσεις στη διαδικασία της εξελικτικής πορείας του παιδιού μας προς την ωρίμανση. Μέσα σε αυτές τις παρεμβάσεις μια σημαντική θέση έχει και η διαμόρφωση του παιδικού δωματίου.

Ερευνητικές προσπάθειες από την Ευρώπη και την Αμερική μέχρι και τη μακρινή Αυστραλία,  με ενδιάμεσους σταθμούς – θα έλεγα χαριτολογώντας – εδώ στην γοητευτική απόληξη της χερσονήσου του Αίμου και των Βαλκανίων, πιστοποιούν το γεγονός ότι τα παιδιά μας μέχρι και την ηλικία των 3-4 χρόνων οδεύουν προς την ωριμότητα, βελτιώνουν το συντονισμό των μυϊκών τους συστημάτων και μας εντυπωσιάζουν ή μας προβληματίζουν με τις ικανότητες που δείχνουν σε συμβολικές αντιπαραθέσεις με γονείς, αδελφάκια και φιλαράκια περισσότερο εξαιτίας του παράγοντας της κληρονομικότητας και λιγότερο εξαιτίας των ερεθισμάτων που τους παρέχει το περιβάλλον τους.

Αυτό ΔΕΝ σημαίνει ότι μπορούμε να στριμώξουμε το παιδί μας σε ένα σκοτεινό μπουντρούμι που θα το βαφτίσουμε παιδικό δωμάτιο αλλά δεν φαίνεται να έχει και μεγάλη σημασία στην μετέπειτα προσωπικότητα του άνδρα ή της γυναίκας εάν το ίδιο δωμάτιο είναι ένας μικρός, ακριβοπληρωμένος παράδεισος που θα γαργαλούσε ακόμη και την φαντασία του πλέον ευφάνταστου διακοσμητή εσωτερικών χώρων!…

Μέχρι και την ηλικία των 4 περίπου χρόνων τις περισσότερες φορές το παιδικό δωμάτιο αντανακλά τις προτιμήσεις και την αντίληψη των αναγκών του παιδιού που η μητέρα του (αλλά όχι σε λιγότερο βαθμό και ο πατέρας) έχουν για τις μαθησιακές ανάγκες του παιδιού και για τις ευαισθησίες του σε χρώματα, έπιπλα και παιχνίδια παρά από αυτές που έχει το ίδιο το παιδί.

Αργότερα, στην προσχολική ηλικία και τα πρώτα χρόνια του δημοτικού η διαμόρφωση του χώρου του παιδικού δωματίου, ο στολισμός των τοίχων, η επιλογή χρωμάτων, η παρουσία παιχνιδιών αρχίζει και γίνεται συνάρτηση τόσο των εσωτερικών αναγκών του παιδιού όσο και της ανάγκης του να ζει και να κινείται μέσα σε ένα περιβάλλον που του ερεθίζει την φαντασία – ΠΡΟΣΟΧΗ όχι τα ΝΕΥΡΑ – και του παρέχει τη δυνατότητα μαθησιακών εμπειριών,  στο οποίο μπορεί και να φιλοξενήσει ένα ή δύο φιλαράκια ή φίλες. Πράγμα δύσκολο βέβαια σε μια εποχή στην οποία οι παρέες και οι φιλίες ανάμεσα στους γονείς λιγόστεψαν με αποτέλεσμα να λιγοστέψουν και οι ευκαιρίες για παιχνίδι ανάμεσα σε παιδιά της προσχολικής ή σχολικής ηλικίας σε ώρες και χώρους εκτός του παιδικού σταθμού, νηπιαγωγείου ή σχολείου.

“Δείξε μου το δωμάτιό σου….” γράφω στον τίτλο… και θα σου πω τι είδους μαμά (και μπαμπά) έχεις εάν είσαι παιδάκι κάτω των 4 χρόνων ή θα σου πω τι παιδί είσαι και ποιές ευαισθησίες διαθέτεις εάν είσαι μεγαλύτερης ηλικίας…

Περισσότερα

Συμπεριφοριστική Ιατρική: Μια νέα προοπτική

Της Νατάσσας Πιπεροπούλου Κωνσταντάρα,
Διδάκτορος Ψυχολογίας

Το ενδιαφέρον των Επιστημών Υγείας και της Ψυχολογίας για τις σχέσεις μεταξύ ασθένειας και προγενέστερης συμπεριφοράς ενός ατόμου δεν είναι όψιμο. Στα πλαίσια, όμως, της πρόσφατης διεπιστημονικής κατεύθυνσης, της Συμπεριφοριστικής Ιατρικής εδραιώθηκε δυνατά η διερεύνηση της σημασίας της συμπεριφοράς στη γένεση και μορφοποίηση ψυχοσωματικών διαταραχών.

Η Συμπεριφοριστική Ιατρική ασχολείται με την ανάπτυξη και ενσωμάτωση σημαντικών γνώσεων και τεχνικών των  επιστημών της συμπεριφοράς και της βιοιατρικής και την εφαρμογή τους με στόχο την πρόληψη, θεραπεία και αποκατάσταση. Λαμβάνει υπόψη της ισότιμα τους  ψυχολογικούς και σωματικούς  παράγοντες που επιδρούν στο άτομο που νοσεί. Η σημασία αυτής της προσέγγισης αναδύεται ανάγλυφα σε παραδείγματα, όπως η συμπεριφορά μας απέναντι στο φαγητό, το κάπνισμα, ή την κατανάλωση αλκοόλ, στον τρόπο αντιμετώπισης και διαχείρισης του στρες που προκύπτει από την επαγγελματική μας ενασχόληση ή από συναισθηματικές φορτίσεις διαπροσωπικών  σχέσεων, ακόμη και στην ετοιμότητά μας για συνεργασία με τους θεράποντες στη φάση αποκατάστασης της υγείας μας.

Στο μοντέλο που προκύπτει από τη σύνθεση βιοιατρικής και ψυχολογίας γίνεται αρχικά ανάλυση της συμπεριφοράς με διερεύνηση των βιολογικών μεταβλητών «κλασική ιατρική διάγνωση» και ακολουθείται μεθοδολογία παρέμβασης που βασίζεται σε μεθόδους και τεχνικές της θεραπείας της συμπεριφοράς, όπως αυτοέλεγχος, χαλάρωση, ψυχολογική αντιμετώπιση του πόνου. Παράλληλα βέβαια αρχίζει και η βιολογική αντιμετώπιση της πάθησης, εφόσον κριθεί αναγκαία.

Οι παθήσεις που αντιμετωπίζονται και θεραπεύονται από την  Συμπεριφοριστική Ιατρική, είναι πολλές, όπως για παράδειγμα ο σακχαρώδης διαβήτης, η νεφρική ανεπάρκεια, αποκατάσταση μετά από ατυχήματα, διαταραχές ύπνου, καρκινοπάθειες, γυναικολογικές παθήσεις, προετοιμασία τοκετού, διαταραχές του μυϊκού συστήματος (τικ, παραλύσεις), υπέρταση, καρδιοπάθειες, προετοιμασία παιδιών και ενηλίκων για χειρουργικές επεμβάσεις, αντιμετώπιση πόνου, κ.ο.κ.

Η Συμπεριφοριστική Ιατρική ανοίγει νέες προοπτικές καθώς τα μοντέλα της δεν αφορούν μόνο στο άτομο που νοσεί από μία συγκεκριμένη ασθένεια αλλά σε όλους όσοι σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με αυτό (γιατροί, νοσηλευτικό προσωπικό, στενοί συγγενείς, κοινότητα, χώρος εργασίας) και ακόμη και όλους τους χαρακτηριζόμενους ως  «υγιείς» καθώς με την αλλαγή των στάσεων των  «υγιών» ατόμων τόσο στο γνωστικό επίπεδο όσο και στην εξωτερικευμένη συμπεριφορά θα επιτευχθεί βελτίωση στην ποιότητα ζωής. Πρέπει λοιπόν να γίνει κατανοητό ότι η συμπεριφορά, ο τρόπος που ζει, σκέπτεται, βιώνει τον κόσμο το χαρακτηριζόμενο και αποκαλούμενο «υγιές» άτομο, έχει άμεση σχέση με τη δημιουργία ασθενειών. Τελικά όταν και εφόσον αυτό το άτομο παρουσιάσει προβλήματα υγείας, από το ίδιο εξαρτάται κατά ένα μεγάλο ποσοστό εάν θα αποκατασταθεί η υγεία του.

Η Συμπεριφοριστική Ιατρική ίσως βοηθήσει, ιδιαίτερα στον ελληνικό χώρο που αντιμετωπίζει πολλά γνωστά προβλήματα, να εδραιωθεί εκείνο το  σύστημα υγείας που συμπίπτει με τα χαρακτηριστικά και τους στόχους της ιατρικής του σήμερα, δηλαδή, να υπάρχει αρκετός χρόνος για τον καθένα που πάσχει ώστε να γίνει ορθή ολιστική διάγνωση με τελικό σκοπό την αλλαγή στάσεων και εφαρμογή αυτοβοήθειας που θα μεταθέσει το επιστημονικό και οικονομικό κέντρο βάρους από την θεραπεία στην πρόληψη.

Περισσότερα

Ψυχολογική σημασία σειράς γέννησης παιδιών

Της Νατάσσας Πιπεροπούλου – Κωνσταντάρα,
Διδάκτορος Ψυχολογίας

Τα δεδομένα εμπειρικών μελετών και θεωρητικών σχημάτων, μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι έναν αξιόλογο και αξιοπρόσεκτο ρόλο στη διαμόρφωση της ψυχοσύνθεσης και του χαρακτήρα (της ψυχό-κοινωνικό-συναισθηματικής οντότητας) του καθένα και της καθεμίας μας διαδραματίζει η σειρά γέννησής μας στην πατρική οικογένεια δηλαδή είναι σημαντικό το εάν είμαστε πρωτότοκα, δευτερότοκα ή τριτότοκα παιδιά.

Τα δημογραφικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης ελληνικής οικογένειας έχουν αλλάξει σημαντικά στη διάρκεια των τελευταίων  δεκαετιών. Έτσι η κλασική «εκτεταμένη» οικογένεια στην οποία κάποτε συμβίωναν τρεις γενιές, παππούδες-γιαγιάδες, παιδιά και τα παιδιά των παιδιών τους, έχει δώσει πια τη θέση της στη μικρή (την «πυρηνική» οικογένεια) όπου δυο γονείς ζούνε με δυο και πολύ συχνά με το ένα παιδί τους (οι οικογένειες τριών παιδιών…σπανίζουν πια). Το πρωτότοκο παιδί γεννιέται και αντιμετωπίζει μέσα στο σπίτι του ένα κοινωνικό-ψυχολογικό περιβάλλον σημαντικά διαφορετικό από εκείνο που θα αντιμετωπίσει το δευτερότοκο ή το τριτότοκο παιδί. Πρώτο, και για μερικούς ίσως βασικότερο στοιχείο, για το πρωτότοκο παιδί αποτελεί η σχετική απειρία των γονέων του σε θέματα ψυχοκοινωνικών γνώσεων και αγωγής του παιδιού. Έτσι, κάθε διακύμανση στην υγεία του, κάθε φυσιολογικό βήμα στη διαδικασία της εξελικτικής του πορείας αποτελούν για τους γονείς του πρωτότοκου παιδιού σημαντικά γεγονότα πρόκλησης χαράς, συγκίνησης, φόβου, αγωνίας και κάθε ψυχοσυναισθηματικού προβληματισμού.

Ιδιαίτερα προβλήματα δημιουργεί στα νέα ζευγάρια και τα παιδιά τους η έλλειψη στο άμεσο περιβάλλον παππούδων και γιαγιάδων που θα μπορούσαν να μετριάσουν την απειρία των νεοφώτιστων γονιών. Επιπρόσθετα, τα πρωτότοκα παιδιά πιέζονται να επιτύχουν «πρωτιές» σε κάθε συμπεριφορά τους, σε κάθε αντικειμενική εκδήλωση της διανοητικής αλλά και της φυσιολογικής ωρίμανσης τους (π.χ. την ικανότητα να μιλήσουν, να περπατήσουν, να συναναστραφούν επιτυχώς με άλλα παιδιά). Οι σύγχρονες συνθήκες ζωής αναγκάζουν τα πρωτότοκα παιδιά να μεταβληθούν και σε «προστάτες του ή των μικρότερων αδερφών τους», δηλαδή σε baby-sitter, καθώς καλούνται να φροντίσουν το μικρότερο αδερφάκι την ώρα που και τα ίδια διανύουν την παιδική ηλικία.

Συνοψίζοντας μερικά από τα τεκμηριωμένα πορίσματα ερευνητικών προσπαθειών μπορούμε να πούμε τα ακόλουθα:

1. Τα πρωτότοκα παιδιά παρουσιάζουν σημαντικά ανεπτυγμένο το συναίσθημα της ανάγκης για επιτυχία και οι δομές της προσωπικότητάς τους περιέχουν πολλές αξίες και χαρακτηριστικά που φαίνεται να είναι αποδεκτά από τους γονείς και άλλα «ώριμα στη ηλικία» πρόσωπα του περιβάλλοντος στο οποίο ζούνε και δραστηριοποιούνται.

2. Τα πρωτότοκα παιδιά έχουν την τάση να «ταυτίζονται» με τους μεγαλύτερους σε ηλικία, καθώς μέσα στην οικογένεια ή στον κύκλο των συγγενών τα πρόσωπα που τους παρέχουν πρότυπα προς μίμηση, είναι οι γονείς ή κάποιοι μεγαλύτεροι θείοι και θείες, και έτσι αργότερα στη ζωή τους τα παιδιά αυτά επιδιώκουν και συνάπτουν φιλίες και συναναστρέφονται άτομα μεγαλύτερης από αυτά ηλικίας.

3. Καθώς ο ερχομός του δεύτερου παιδιού ανατρέπει τις ψυχοσυναισθηματικές ισορροπίες στο οικογενειακό περιβάλλον, το πρωτότοκο παιδί βιώνει εμπειρικά το άγχος της απώλειας της «αποκλειστικότητας της γονεϊκής αγάπης», αποκτά την τάση για υπερευαισθησία και δημιουργεί μέσα του κάποια ελάχιστα (συχνά καθοριστικά) στοιχεία ψυχικού τραύματος, έχοντας χάσει τη θέση του ως επίκεντρο ενδιαφέροντος των γονέων και όλων των άλλων συγγενών.

4. Συχνά η αντίδραση του πρωτότοκου παιδιού στο δευτερότοκο «εισβολέα που κλέβει την κεντρική θέση» εμπεριέχει και στοιχεία μιας δυνατής ζήλιας και θυμού και έτσι ξεκινά ένα ψυχοσυναισθηματικό υπόστρωμα για μελλοντική δημιουργία συναισθημάτων ενοχής απέναντι σε πολλά και διάφορα πρόσωπα και καταστάσεις.

5. Τα στατιστικά στοιχεία από ψυχολογικές μελέτες, δείχνουν ότι τα πρωτότοκα παιδιά παρουσιάζονται με υψηλά ποσοστά επιτυχίας στις Τέχνες και τα Γράμματα, όπως και στην πολιτική, και με λιγότερη συχνότητα στο εμπόριο.

6. Σε θέματα όμως, ψυχοσυναισθηματικού περιεχομένου, τα πρωτότοκα παιδιά τείνουν να υστερούν σε σύγκριση με τα δευτερότοκα ή τα τριτότοκα καθώς σε γενικές γραμμές, η προσωπικότητά τους περιέχει λιγότερα στοιχεία επιθετικότητας, έχουν υψηλή ροπή προς δημιουργία πολλών συναισθημάτων ενοχής και στις πολιτικές τους τοποθετήσεις είναι συνήθως συντηρητικά άτομα.

Τα δευτερότοκα και τριτότοκα παιδιά παρουσιάζουν ικανότητες σε θέματα ανταγωνιστικότητας, διακρίνονται για επαναστατικό χαρακτήρα και ριζοσπαστικές τοποθετήσεις, επιδίδονται με υψηλή συχνότητα στα σπορ και έχουν έντονη κοινωνική δραστηριότητα και μειωμένες, σε σύγκριση με τα πρωτότοκα, ψυχοσυναισθηματικές διακυμάνσεις και προβληματισμούς. Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της προσωπικότητας και του χαρακτήρα των παιδιών μας, δεν διαδραματίζει απλά και μόνο η σειρά γέννησής του αλλά και το φύλο των άλλων αδερφών τους, όπως επίσης και το χρονικό διάστημα που παρεμβάλλεται ανάμεσα στο πρώτο και τα επόμενα παιδιά. Μέσα στα πλαίσια αυτής της θεώρησης, ανακαλύπτουμε ότι τα παιδιά που έχουν έναν ακόμη αδερφό διακρίνονται από έντονα χαρακτηριστικά «ανδροκρατίας», σε σύγκριση με τα παιδιά που έχουν μια ακόμη αδερφή.

ΟΙ σώφρονες και ψυχοσυναισθηματικά ισορροπημένοι γονείς χρειάζεται να διαχειρισθούν λειτουργικά την επίδραση που ασκεί στον ψυχικό κόσμο κάθε παιδιού το τυχαίο γεγονός της χρονικής άφιξής του στην οικογένεια. Οι άνθρωποι μοιάζουμε σε πολλά αλλά και διαφέρουμε σε τόσα, ώστε ο καθένας και η καθεμιά μας να αποτελεί μια…ανεπανάληπτη οντότητα.

Περισσότερα

Το θέμα της προσαρμογής

Της Νατάσσας Πιπεροπούλου – Κωνσταντάρα,
Διδάκτορος Ψυχολογίας

Συχνά γνωστοί και φίλοι με ρωτούν «ακούμε σε συζητήσεις αναφορές σε άτομα που δείχνουν ότι είναι καλά προσαρμοσμένα και άλλα που μάλλον παρουσιάζουν στοιχεία στη συμπεριφορά τους που επιβεβαιώνει ότι μάλλον είναι απροσάρμοστα…Τί  σημαίνει η έννοια της προσαρμογής και πόσο σημαντικό είναι να είμαστε προσαρμοσμένοι;»

Η προσαρμογή έχει δύο θεμελιακές όψεις. Η μια θεώρει το άτομο υπεύθυνο για τη συμπεριφορά του σε όλα τα επίπεδα των σχέσεων του σε όλη του τη ζωή και τοποθετεί την έμφαση στην ικανότητα του άτομου να καταστρώσει και να ακολουθήσει τη δικιά του πορεία στον χώρο και τον χρόνο ο άνθρωπος δηλαδή, θεωρείται «κυρίαρχος της μοίρας του…» Η άλλη άποψη διατείνεται ότι οι επιλογές προσαρμογής που κάνει το άτομο, οι πεποιθήσεις, τα πιστεύω, αλλά και η γενικότερη συμπεριφορά του κάθε ατόμου καθορίζονται από προγενέστερα βιώματα και εμπειρίες αλλά και από τα δεδομένα της δυναμικής αντιπαράθεσης με τα δεδομένα του ψυχοκοινωνικού του περιβάλλοντος.

Στη σύγχρονη ψυχοκοινωνική θεωρία είναι ευρύτατα αποδεκτό ότι «η προσαρμογή είναι μια δυναμική εξελικτική πορεία προς την ωρίμανση και την ολοκλήρωση που ξεκινά  εξ απαλών ονύχων».

Γνωρίζουμε σχεδόν όλοι, και ιδιαίτερα όσες και όσοι έχουμε μικρά παιδιά ότι το μικρό παιδί είναι ένα πολύ εγωκεντρικό πλάσμα. Από την προσχολική του κιόλας ηλικία και από το δεδομένο προσχολικό περιβάλλον διαμορφώνει στάσεις και πεποιθήσεις που θα αποτελέσουν σημαντικά στοιχεία του συναισθηματικού ρεπερτορίου του αυριανού άνδρα ή της γυναίκας. Εφόσον οι νηπιαγωγοί και  οι δάσκαλοι λειτουργήσουν ορθά κάθε παιδί θα μπορέσει να προσαρμόσει στις αντικειμενικές απαιτήσεις του περιβάλλοντος του και να αρχίσει να συναλλάσσεται με αλλά παιδιά σωστά και παραγωγικά.

Εδώ, όμως, πρέπει να τονισθεί και να αναφερθεί ότι το κάθε παιδί φέρνει μαζί του και τα προγενέστερα βιώματα της προσχολικής του ηλικίας. Έτσι, κάποια παιδιά θα επιδείξουν υπερβολική συστολή και φόβο απέναντι σε αλλά παιδιά, ενώ αλλά παιδιά θα δείξουν εξουσιαστικές τάσεις απέναντι σε συμμαθητές και συμμαθήτριες. Το ντροπαλό και συνεσταλμένο παιδί χρειάζεται ενθάρρυνση  να συμμετέχει ενεργά και να αντλεί ικανοποίηση από τη συμμέτοχη στην ομάδα, ενώ το επιθετικό παιδί χρειάζεται να μετριάσει την ανταγωνιστικότητα και την κατακτητική του διάθεση και να μάθει να μοιράζεται και να ικανοποιείται από την ισοτιμία του ρόλου του.

Στην διάρκεια της εφηβείας, σε αυτό το «κρίσιμο σταυροδρόμι της ζωής» τα πράγματα αλλάζουν. Ο έφηβος, που διδάχτηκε την άρνηση από τους γονείς του μετουσιώνεται στον σύντροφο και συνεργάτη της καθημερινής ρουτίνας που διακατέχεται από συναισθήματα καχυποψίας, υπεροψίας και γίνεται καταπιεστικός στα αλλά μελή της δικής του οικογένειας την ίδια στιγμή που κατηγορεί τους πάντες και τα πάντα ότι είναι άδικοι μαζί του και προσπαθούν να του επιβληθούν…

Αντίθετα ο έφηβος που έμαθε από τους γονείς του να είναι εξαρτημένο άτομο στην εξελικτική του πορεία προς τις ώριμες ηλικίες μετουσιώνεται σε παθητικό, εξαρτημένο άνδρα η γυναίκα που δεν παίρνει καμία απόφαση μόνος του, μόνιμα συμβουλεύεται τους άλλους για κάθε του κίνηση ή υποκύπτει σε κάθε πίεση που του ασκούν οι γύρω του…

Άτομα μέσης ηλικίας, που έχουν επιτύχει το ποθητό, δηλαδή είναι άτομα καλά προσαρμοσμένα, είναι εκείνα που ηγούνται κοινών προσπαθειών στα Γράμματα, τις Τέχνες και το Εμπόριο και ίσως έπρεπε να δραστηριοποιηθούν και στον Πολιτικό στίβο…

Ένα καλά προσαρμοσμένο άτομο έχει την ικανότητα να επηρεάζει αλλά άτομα γύρω του  και μπορεί να τα οδηγεί προς συγκεκριμένους στόχους και κατευθύνσεις ακριβώς επειδή εμπνέει εμπιστοσύνη  και σιγουριά και μαζί εκείνη την μοναδική ζεστασιά την οποία όλοι γνωρίζουμε και αναγνωρίζουμε εμπειρικά σε μερικά άτομα αλλά δεν κατορθώνουμε να την περιγράψουμε με λέξεις.

Περισσότερα

Πανανθρώπινα όνειρα του ύπνου

Της Νατάσσας Πιπεροπούλου – Κωνσταντάρα,
Διδάκτορος Ψυχολογίας

Οι άνθρωποι ανέκαθεν προβληματίσθηκαν με το φαινόμενο του ύπνου και των ονείρων και όπως γνωρίζουμε Βιβλικές μαρτυρίες και ιστορικά δεδομένα καταμαρτυρούν ότι σε πολλούς λαούς επικρατούσε η αντίληψη πως στη διάρκεια του ύπνου η ψυχή μας ταξιδεύει και τα όνειρα δεν είναι τίποτε άλλο από τις εικόνες που καταγράφει η…ταξιδιάρα μας ψυχή. Μια άλλη άποψη πρέσβευε ότι στα όνειρά μας έρχονται θεοί και δαίμονες για να μας προειδοποιήσουν για επικείμενες χαρές, λύπες και κινδύνους ή να μας βασανίσουν για πράξεις και παραλείψεις μας.

Πέρα από το προφανές νόημα κάθε ονείρου υπάρχει, ψυχοδυναμικά, και ο λανθάνων συμβολισμός που συνήθως εκφράζει υποσυνείδητες αναζητήσεις και συγκρούσεις μας ή και κάποια προβλήματα της προσωπικότητάς μας. Να σημειώσουμε εδώ ότι τόσο οι συγκεκριμένες παραστάσεις όσο και τα συναισθήματα που διακατέχουν το άτομο την ώρα που βλέπει το όνειρο αποτελούν σημαντικά στοιχεία που πρέπει να αναφέρουμε στον ψυχολόγο για να τον βοηθήσουμε να ερμηνεύσει με μεγαλύτερη επιτυχία τα όνειρα που είδαμε.

Συχνά μας εκπλήσσει το γεγονός όταν σε συζητήσεις διαπιστώνουμε πως κάποια όνειρα που είδαμε τα έχουν δεί και άλλα όχι μόνο συγγενικά και φιλικά μας πρόσωπα αλλά και άγνωστοί μας. Προφανώς αυτό που αγνοούμε  είναι η ύπαρξη κάποιων «πανανθρώπινων τύπων ονείρων» ο συμβολισμός των οποίων έχει αρκετά ενδιαφέρουσες πτυχές. Σήμερα θα σας παρουσιάσω 5 μεγάλες κατηγορίες πανανθρώπινων ονείρων παρέχοντας και κάποιες γενικές ερμηνείες για το περιεχόμενό τους.

1. Στα «όνειρα κίνησης» έχουμε το αίσθημα ότι πετάμε ή ότι πέφτουμε και διαπιστώνουμε ότι όνειρα «πτήσης ή πτώσης» είναι κοινά σε πολλούς λαούς της γής.  Στα όνειρα πτήσης έχουμε ξαφνικά το αίσθημα ότι βρισκόμαστε στον αέρα, ότι πετάμε πάνω από τη γή, ή ότι πασχίζουμε να ανυψωθούμε κουνώντας με χαρακτηριστικούς τρόπους τα χέρια μας και τα πόδια μας. Τα όνειρα πτήσης συμβολιζουν ποικίλες επιθυμίες  που κυμαίνονται από την υποσυνείδητη ανάγκη φυγής απο μιά δυσάρεστη ή αγχογενή και στρεσογόνο πραγματικότητα, την εξύψωσή μας πάνω από άτμα ή καταστάσεις που μας απειλούν. Συχνά ερμηνεύονται και ως όνειρα διαπίστωσης στο στάδιο του ύπνου της ψυχοσεξουαλικής ή και της  ψυχοκοινωνική μας ανωτερότητας απέναντι σε συγκεκριμένα πρόσωπα ή καταστάσεις. Στα όνειρα πτώσης συνήθως διακατεχόμαστε από έντονα συναισθήματα φόβου και άγχους. Τα όνειρα πτώσης συμβολίζουν κάποια υποκειμενική μας εκτίμηση ότι πραγματικά πέφτουμε με τη συμπεριφορά και τις πράξεις μας ως άτομα ή αισθανόμαστε ότι χάνουμε τον έλεγχο καταστάσεων ή προσώπων. Εξ άλλου όνειρα στα οποία βλέπουμε ότι άλλα πρόσωπα πέφτουν συνήθως συμβολίζουν τις υποσυνείδητες επιθυμίες μας ή και τις ευχές μας για την ψυχοκοινωνική ή οικονομική πτώση των άλλων ή ακόμη και για την καταστροφή τους.

2. Τα όνειρα που σχετίζονται με το στόμα μας και με τα δόντια μας παίρνουν διάφορες μορφές. Το άτομο ονειρεύεται ότι κάποιο δόντι πονά ή πάλι κάποιο δόντι του έσπασε ή  ξαφνικά ανακαλύπτει ότι έχασε όλα τα δόντια μένοντας….τσιφούτης και άλλα σχετικά. Σε γενικές γραμμές μπορούμε να πούμε ότι τα όνειρα αυτά εκφράζουν καταπιεσμένα συναισθήματα ενοχής, απωθημένες ψυχοσεξουαλικές διαταραχές, συναισθήματα φυγής από συγκεκριμένα πρόσωπα και καταστάσεις και ίσως υποσυνείδητη ευχή για τιμωρία ή καταστροφή κάποιων προσώπων.

3. Τα όνειρα της καθυστέρησης σχετίζονται με την αργοπορία μας ή την καθυστέρησή μας. Σε αυτά τα όνειρα αισθανόμαστε ότι τρέχουμε αλλά δεν προλαβαίνουμε το λεωφορείο ή το τραίνο, ότι δεν καταφέρνουμε να φτάσουμε έγκαιρα σε κάποιο πάρτυ ή ότι φτάνουμε εκεί όπου είμαστε καλεσμένοι αλλά η γιορτή έχει τελειώσει και, τελικά, ενώ προσπαθούμε να τρέξουμε τα πόδια μας φαίνονται κολλημένα στη γή.  Συνήθως αυτά τα όνειρα συμβολίζουν την επιθυμία μας να πραγματοποιήσουμε κάποιο σκοπό ενώ ταυτόχρονα στην πραγμάτωση συνυπάρχει και κάποιος φόβος με αποτέλεσμα το άτομο να βρίσκεται παγιδευμένο σε κατάσταση νευρωσικής αδράνειας, ή ριζωμένο στη γή.

4. Σε όνειρα που σχετίζονται με εξετάσεις,  με διαγωνίσματα ή ανακρίσεις σε αστυνομικά τμήματα και σε αίθουσες δικαστηρίων το κυρίαρχο υποσυνείδητο κίνητρο φαίνεται να είναι κάποιες ενοχές για πράξεις, σκέψεις ή επιθυμίες που διαχέονται από έντονα συναισθήματα άγχους ή φόβου. Τέτοια όνειρα συμπτίπτουν συχνά με επικείμενες μεγάλες αποφάσεις της ζωής μας ή  έρχονται λίγο πριν κάποια μεγάλα γεγονότα (π.χ πανελλήνιες εξετάσεις ).

5. Στα όνειρα γύμνιας, όπου βλέπουμε τον εαυτό μας γυμνό και δεν μπορούμε να καλυφτούμε ή χάσαμε τα ρούχα μας, η συνήθης ερμηνεία είναι ότι διακατεχόμαστε από έντονα συναισθήματα ντροπής και εξωτερικεύουμε βαθειά απωθημένες ψυχοσεξουαλικές επιθυμίες και συγκρούσεις που μπορεί να σχετίζονται με πρόσωπα προστατευόμενα από δυνατά ταμπού ή ακόμη και με αμφιταλαντεύσεις που στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο αφορούν στην σεξουαλική  μας ταυτότητα.

Ψυχολόγοι, Κοινωνιολόγοι, Ανθρωπολόγοι, και Ψυχίατροι συχνά δεχόμαστε ερωτήματα σχετιζόμενα με τα “προφητικά” όνειρα. Δυστυχώς δεν υπάρχει επαρκής επιστημονικά τεκμηριωμένη επιβεβαίωη για όνειρα αυτού του είδους. Πάντως σε προσεκτικές διερευνήσεις των δεδομένων ονείρων αυτού του τύπου  ανακαλύπτουμε ότι το «προφητικό» όνειρο, θετικό ή αρνητικό, ευχάριστο ή δυσάρεστο επηρέασε τόσο πολύ τη συμπεριφορά μας την επόμενη μέρα ώστε οι ίδιοι φροντίσαμε έστω και σε υποσυνείδητο επίπεδο (επιβεβαιώνοντας την θεωρία της αυταπόδεικτης προφητείας) να το αποδείξουμε και πολύ ή λίγο…σωστό!

Περισσότερα

Διαταραχές του παιδικού ύπνου

Της Νατάσσας Πιπεροπούλου-Κωνσταντάρα,
Διδάκτορος Ψυχολογίας

Απαντώ σήμερα στην παρακάτω ερώτηση που με κάποιες παραλλαγές, σε ιδιωτικές ή δημόσιες συζητήσεις, μου θέτουν συχνά νεαρές μητέρες  «τo παιδί μου τώρα τελευταία ξυπνά μέσα στη νύχτα, με αναζητά και δείχνει έντονο φόβο από ένα κακό όνειρο. Πόσο να ανησυχήσω;»

Κάποιοι παιδικοί φόβοι φαίνεται να έχουν αιώνια διαχρονική σημασία καθώς ταλάνισαν και συνεχίζουν να ταλανίζουν πολλά από τα παιδιά κάθε γενιάς ενώ ταυτόχρονα αναστατώνουν τους γονείς. Για τον λόγο αυτό χρειάζεται να καθησυχάσουμε τους νέους γονείς διαβεβαιώνοντάς τους ότι οι διαταραχές του παιδικού ύπνου δεν χρειάζεται να τους πανικοβάλλουν . Αν είχατε την ευκαιρία να παρακολουθήσετε άλλα παιδιά στη διάρκεια του νυχτερινού τους ύπνου θα διαπιστώνατε ότι σχεδόν όλα έχουν σε διάφορα χρονικά διαστήματα κάποιες εκδηλώσεις ανωμαλίας στον νυχτερινό τους ύπνο και κάποια συμπεριφορά φόβου.

Ο αποκαλούμενος “νυχτερινός φόβος” οφείλεται συνήθως, όχι αποκλειστικά, σε κάποιο όνειρο που φοβίζει το παιδί που ξυπνά με αναφιλητά και καμιά φορά και άναρθρες κραυγές. Ο γονιός που τρέχει κοντά του ανακαλύπτει ότι το παιδί βρίσκεται σαφώς σε κατάσταση έντονου φόβου, αποπροσανατολισμένο, συναισθηματικά αναστατωμένο ή “μπερδεμένο” και θα χρειασθούν  μερικά λεπτά στοργικής συμπαράστασης για να το ηρεμήσουμε καθησυχάζοντάς το.

Αντίθετα, το παιδί που πετιέται από τον ύπνο του έχοντας δεί ένα  εφιάλτη μπορεί να ηρεμήσει πολύ πιο γρήγορα και συχνά, όχι όμως πάντοτε, ακριβώς επειδή συνεχίζει να βρίσκεται υπό την επίδραση του φόβου που του προξένησε ο εφιάλτης. Το παιδί είναι σε θέση να μας δώσει κάποια περιγραφή του περιεχομένου του ονείρου του ή να αρκεστεί στην έκφραση “..είδα ένα κακό όνειρο…”

Όπως επιβεβαιώνουν οι σχετικές έρευνες στις περισσότερες περιπτώσεις οι διαταραχές του παιδικού ύπνου έχουν σαφή ψυχοδυναμικά αίτια. Σε ένα ελάχιστο ποσοστό που, ίσως υπάρχει για να επιβεβαιώνεται ο κανόνας, έχουν εντοπισθεί κάποιες νευρολογικές διαταραχές ή άλλα παθολογικά αίτια. Φυσικά η ψυχοδυναμική αιτία αυτών των διαταραχών δεν παύει να είναι ανησυχητική για τους γονείς ιδιαίτερα όταν οι διαταραχές έχουν και συχνότητα και ένταση.

Οι περισσότερες περιπτώσεις διαταραχής του ύπνου των παιδιών σχετίζονται άμεσα με τα γεγονότα της περασμένης ημέρας αλλά και από τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει κάθε παιδί στην καθημερινή του ζωή υπάρχουν και πολλά συμβολικά προβλήματα, άγχη και φοβίες, όπως και υποσυνείδητες συγκρούσεις και συναισθηματικές αναστολές που αντιμετωπίζουν τα παιδιά καθώς οδεύουν προς τη βιολογική, τη συναισθηματική, τη διανοητική και την ψυχοκοινωνική ωρίμανση.

Η ψυχοθεραπευτική αγωγή διαταραχών του παιδικού ύπνου εντάσσεται συνήθως μέσα στα πλαίσια της “οικογενειακής θεραπείας” για να διαπιστωθούν ελλείψεις, υπερβολές ή κενά στις διαπροσωπικές σχέσεις γονέων – παιδιού αλλά και ανάμεσα στους γονείς.

Επιπρόσθετα, με τη βοήθεια της  “παιγνιοθεραπείας” το παιδί εξωτερικεύει (με την καθοδήγηση του ψυχολόγου – ψυχοθεραπευτή) ενδόμυχους φόβους, αναστολές, συγκρούσεις, και δίνει έτσι τη δυνατότητα στον ή στην ψυχολόγο να κατανοήσει τη δυναμική του προβλήματος και να εφαρμόσει ανάλογα με την περίπτωση αναλυτικό-υποστηρικτικές τεχνικές, ή κάποια από τις τεχνικές της απευαισθητοποίησης και ευαισθητοποίησης για την εξάλειψη της ανεπιθύμητης και τη μάθηση της επιθυμητής συμπεριφοράς.

Περισσότερα