Πλούσιοι και φτωχοί

Γράφει ο Βασίλης Βιλιάρδος

Ευρώ, νομίσματα, χρήμα, χρήματαΌπως η οικονομία χαρακτηρίζεται από ανοδικούς και καθοδικούς κύκλους, έτσι και η επαγγελματική ζωή – οπότε πολύ δύσκολα μπορεί να αποδεχτεί κανείς την ύπαρξη κοινωνικών τάξεων που παραμένουν αμετάβλητες κατά τη διάρκεια των ετών.

Το αμερικανικό όνειρο «ζει και βασιλεύει» – αφού ο κάθε όγδοος πολίτης των Η.Π.Α. καταφέρνει να ανέλθει τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του στα ανώτερα εισοδηματικά στρώματα, σύμφωνα με μία πρόσφατη μελέτη. Την ίδια στιγμή βέβαια ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού βυθίζεται περιστασιακά στη φτώχεια – κάτι που όμως δεν απασχολεί καθόλου την κοινή γνώμη.

Στα πλαίσια αυτά δεν μπορεί παρά να θυμηθεί κανείς τον οικονομολόγο J. Schumpeter, ο οποίος είχε συγκρίνει κάποτε την αναδιανομή εισοδημάτων με ένα ξενοδοχείο, η πληρότητα του οποίου είναι 100%. Το ξενοδοχείο αυτό (ο πλανήτης γενικότερα είναι ένα ξενοδοχείο με ενοίκους τους ανθρώπους, αφού η ζωή είναι πεπερασμένη), έχει μερικά υπερπολυτελή δωμάτια, η θέα των οποίων είναι εξαιρετική – ενώ όλα τα υπόλοιπα είναι μικρά, φτωχικά, στο ισόγειο του κτιρίου.

Η δικαιοσύνη σε αυτήν την περίπτωση σημαίνει ότι, όλοι όσοι διαμένουν στα φτωχικά δωμάτια έχουν την ευκαιρία να μετακινηθούν στα υπερπολυτελή – ενώ οι πανάκριβες σουίτες δεν κατοικούνται πάντοτε από τους ίδιους ανθρώπους.

Εν τούτοις, εάν παρακολουθήσει κανείς σήμερα τις συζητήσεις που διεξάγονται στις Η.Π.Α. έχει την εντύπωση ότι, οι ένοικοι των δωματίων του ξενοδοχείου, τόσο των φτωχικών, όσο και των πολυτελών, δεν αλλάζουν – κάτι που διαπιστώνεται κυρίως από τα συνθήματα διαφόρων κινημάτων, τα οποία υποστηρίζουν πως εκφράζουν το 99% των φτωχών αμερικανών.

Περαιτέρω, δύο κοινωνιολόγοι ανάλυσαν ένα δείγμα 18.000 αμερικανών, με αφετηρία το 1967, με στόχο να υπολογίσουν τις πιθανότητες να ανέλθει κάποιος στην κορυφή της εισοδηματικής κλίμακας, κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής του ζωής (ηλικία 25 έως 60).

Τα αποτελέσματα της μελέτης εξέπληξαν, αφού τεκμηριώθηκε ότι, κάθε όγδοος αμερικανός κατάφερε να ανέλθει στην κορυφή, στο 1% του πληθυσμού δηλαδή, τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του – ενώ το 75% των πολιτών καταφέρνουν να αναρριχηθούν στο 20% των εισοδηματικά πλουσιότερων, εκ των οποίων το 61% για δύο συνεχόμενα έτη.

Σε γενικές γραμμές, το 73,4% των αμερικανών καταφέρνουν να ανήκουν στο 20% του πλουσιότερου πληθυσμού, τουλάχιστον για ένα έτος – το 61% για δύο συνεχόμενα έτη, το 40% για πέντε και το 22% περίπου για δέκα έτη. H βασική αιτία αυτής της εξέλιξης, η παραμονή δηλαδή για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα στην κορυφή της εισοδηματικής κλίμακας, είναι κάποιο δώρο (Bonus) ή ένα δεύτερο εισόδημα – όταν εργάζονται και τα δύο μέλη μίας οικογένειας. Το υψηλό εισόδημα είναι για τους περισσότερους κάτι παροδικό – αφού μόλις το 0,6% των αμερικανών συναντώνται για δέκα συνεχή έτη στο ανώτατο 1% της εισοδηματικής κλίμακας.

Συμπερασματικά λοιπόν, οι ένοικοι του «ξενοδοχείου Schumpeter» αλλάζουν συχνά τα δωμάτια τους κατά τη διάρκεια της ζωής – ενώ μόνο ορισμένοι από αυτούς παραμένουν στα ίδια. Εν τούτοις, όπως αποδεικνύεται από την έρευνα, η κινητικότητα αυτή περιορίζεται συνεχώς τα τελευταία έτη – γεγονός που ίσως οφείλεται στο ότι το όριο, μετά την υπέρβαση του οποίου μία οικογένεια ανήκει στο ανώτατο 1%, έχει διπλασιαστεί, σε σχέση με το 1967, σε καθαρά μεγέθη (στα 332.000 $ ετήσιο εισόδημα).

Σύμφωνα τώρα με μία άλλη έρευνα (Robert Carroll – Tax Foundation), για την οποία αυτή τη φορά χρησιμοποιήθηκαν οι φορολογικές δηλώσεις συμπεριλαμβανομένων όμως των κεφαλαιακών κερδών, μεταξύ των εκατομμυριούχων συναντάται μία παρόμοια εικόνα – αφού μόλις το 6% είχαν για εννέα συνεχή έτη (1999-2007) ένα ανάλογο πραγματικό εισόδημα.

Το 50% του συνόλου ήταν μόλις για ένα έτος εκατομμυριούχοι – ενώ μόνο 3.869 αμερικανοί κατάφεραν για 20 συνεχή έτη (1992-2009) να ανήκουν στους κορυφαίους εισοδηματικά 400 πολίτες. Το 75% τα κατάφερε για ένα έτος, ενώ το 2% για δέκα και περισσότερα έτη – ένα γεγονός που οφείλεται κυρίως στα κεφαλαιακά κέρδη, τα οποία παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις.

Φυσικά δεν υπάρχει μόνο η κινητικότητα προς τα πάνω, αλλά και προς τα κάτω – αφού το 40% των αμερικανών βρέθηκαν τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους με εισόδημα κάτω από το όριο φτώχειας (για μία τετραμελή οικογένεια υπολογίζεται στα 23.850 $ ετησίως). Η έρευνα τεκμηριώνει ότι, τόσο ο πλούτος, όσο και η φτώχεια, είναι συνήθως χρονικά περιορισμένα φαινόμενα ενώ η κάθε φάση διαρκεί τυπικά δύο έτη.

Περαιτέρω, οι έρευνες αποδεικνύουν πως στις Η.Π.Α. επικρατεί μία σημαντική εισοδηματική κινητικότητα – μία ρευστότητα, όπως θα λέγαμε. Με τον τρόπο αυτό, το 50% περίπου των νοικοκυριών ανέρχεται εντός δέκα ετών από το κατώτερο 20% της εισοδηματικής κλίμακας σε κάποιο ανώτερο – ενώ, αντίθετα, το ανώτερο 20% σε κάποιο κατώτερο.

Το γεγονός αυτό οφείλεται στο ότι κάθε άτομο, κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής του ζωής, αντιμετωπίζει διάφορες καταστάσεις, οι οποίες επηρεάζουν τα εισοδήματα του – όπως το γάμο, την προαγωγή, την αλλαγή επαγγέλματος, το διαζύγιο, την ανεργία κοκ. Ακριβώς για το λόγο αυτό η παραμονή στην κορυφή της εισοδηματικής κλίμακας για πάνω από δέκα έτη είναι πολύ σπάνια – κάτι που οφείλουν να γνωρίζουν οι άνθρωποι, έτσι ώστε να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα.

Άλλωστε, όπως η οικονομία χαρακτηρίζεται από ανοδικούς και καθοδικούς κύκλους, έτσι και η επαγγελματική ζωή – οπότε πολύ δύσκολα μπορεί να αποδεχτεί κανείς την ύπαρξη κοινωνικών τάξεων, οι οποίες παραμένουν αμετάβλητες κατά τη διάρκεια των ετών.

Φυσικά υπάρχουν εξαιρέσεις και μία κυρίαρχη ελίτ (άρθρο), η οποία προσπαθεί «με νύχια και με δόντια» να υπερασπίσει τα προνόμια και τα περιουσιακά της στοιχεία – κάτι που όμως δεν σημαίνει ότι, δεν μπορεί κανείς να ανέλθει στην ανώτατη εισοδηματική κλίμακα ή να γκρεμιστεί από αυτήν.

 

Tags:

, , , , ,